સાવધાન! હવે AI વીડિયો અને ફોટો પર ‘લેબલ’ લગાવવું પડશે ફરજિયાત: જાણો નવા IT નિયમો 2026 અને તેની તમારા પર અસર

સાવધાન! 20 ફેબ્રુઆરીથી બદલાઈ રહ્યા છે ડિજિટલ દુનિયાના નિયમો: AI કન્ટેન્ટ પર લેબલ નહીં હોય તો થશે જેલ?

આજના સમયમાં સોશિયલ મીડિયા ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ કે યુટ્યુબ ખોલો એટલે તમને અવનવા વીડિયો અને ફોટા જોવા મળે છે. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે જે તમે જોઈ રહ્યા છો તે અસલી છે કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા બનાવેલું નકલી કન્ટેન્ટ?

ટેકનોલોજીના વધતા વ્યાપ સાથે ‘ડીપફેક’ અને ‘સિન્થેટિક મીડિયા’નું જોખમ પણ વધ્યું છે. આ જોખમને નાથવા માટે ભારત સરકારના આઈટી મંત્રાલયે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. Information Technology (Amendment) Rules, 2026 મુજબ હવે 20 ફેબ્રુઆરી 2026થી ઇન્ટરનેટ પર AI કન્ટેન્ટ પીરસવાના નિયમો સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે.

નવા IT નિયમો 2026: મુખ્ય ફેરફારો શું છે?

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા 10 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ ગેઝેટ નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. આ નવા નિયમોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ડિજિટલ ક્ષેત્રે પારદર્શિતા લાવવાનો છે. ચાલો સમજીએ તેના મુખ્ય મુદ્દાઓ:

1. “AI-Generated” લેબલ હવે ફરજિયાત

જો તમે કોઈ પણ AI ટૂલનો ઉપયોગ કરીને ફોટો બનાવ્યો હોય, વીડિયો એડિટ કર્યો હોય કે ઓડિયો જનરેટ કર્યો હોય, તો તેના પર સ્પષ્ટપણે “AI-Generated” લખેલું હોવું જોઈએ. આ લેબલ એવું હોવું જોઈએ કે સામાન્ય યુઝર તેને જોઈને તરત સમજી શકે કે આ વાસ્તવિક ફૂટેજ નથી.

2. પર્મનેન્ટ મેટાડેટા (Digital Watermark)

માત્ર ઉપરથી લેબલ લગાવી દેવું પૂરતું નથી. ટેકનિકલી રીતે કન્ટેન્ટની અંદર ‘મેટાડેટા’ એમ્બેડ કરવો પડશે. આ એક પ્રકારની ડિજિટલ કુંડળી છે, જેનાથી જાણી શકાશે કે આ કન્ટેન્ટ કયા ટૂલથી અને ક્યારે બનાવવામાં આવ્યું છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ મેટાડેટાને કોઈ હટાવી કે એડિટ કરી શકશે નહીં.

3. પ્લેટફોર્મ્સની મોટી જવાબદારી

Instagram, YouTube, X (Twitter) અને Facebook જેવા પ્લેટફોર્મ્સે હવે વધુ સતર્ક રહેવું પડશે.

• યુઝર જ્યારે વીડિયો અપલોડ કરે, ત્યારે પ્લેટફોર્મે પૂછવું પડશે કે “શું આ AI દ્વારા બનાવાયેલું છે?”
• જો યુઝર જૂઠું બોલે, તો પ્લેટફોર્મે પોતાના AI ટૂલ્સ દ્વારા તેને પકડવું પડશે અને લેબલ લગાવવું પડશે.

4. માત્ર 3 કલાકમાં કન્ટેન્ટ રિમૂવલ

પહેલા જો કોઈ વાંધાજનક વીડિયો હોય તો પ્લેટફોર્મ પાસે તેને હટાવવા માટે 36 કલાકનો સમય હતો. પરંતુ હવે નવા નિયમ મુજબ, જો સરકાર કે કોર્ટ તરફથી આદેશ મળે, તો માત્ર 3 કલાકમાં તે ડીપફેક કે વાંધાજનક કન્ટેન્ટ ઇન્ટરનેટ પરથી હટાવવું પડશે.

એક ઉદાહરણથી સમજીએ

ધારો કે કોઈ ચૂંટણીનો સમય છે અને કોઈ સોશિયલ મીડિયા પર એક વીડિયો વાયરલ થાય છે જેમાં કોઈ મોટો નેતા એવી વાત કરી રહ્યો છે જે તેણે ક્યારેય કહી જ નથી. આ એક ‘ડીપફેક’ વીડિયો છે.

• જૂના નિયમ મુજબ: આ વીડિયો વાયરલ થયા પછી તેને હટાવવામાં ઘણો સમય જતો હતો, ત્યાં સુધીમાં અફવા ફેલાઈ જતી.
• નવા નિયમ મુજબ: આ વીડિયો પર પહેલેથી જ “AI-Generated” નું લેબલ હશે. જો લેબલ વગર અપલોડ થશે, તો પ્લેટફોર્મ તેને પકડી પાડશે. અને જો તે ગેરમાર્ગે દોરનારો હશે, તો સરકારના આદેશના 3 કલાકમાં તે આખા ઇન્ટરનેટ પરથી ગાયબ થઈ જશે.

આ નિયમો શા માટે જરૂરી બન્યા?

1. ડીપફેક પોર્નોગ્રાફી: સેલિબ્રિટીઝ કે સામાન્ય મહિલાઓના ચહેરાનો દુરુપયોગ કરીને અશ્લીલ વીડિયો બનાવવાની ઘટનાઓ વધી રહી છે.
2. ચૂંટણીમાં ભ્રામક પ્રચાર: મતદારોને ખોટી માહિતી આપીને લોકશાહીને નુકસાન પહોંચાડતા અટકાવવા.
3. નાણાકીય છેતરપિંડી: ઘણા કિસ્સામાં AI અવાજનો ઉપયોગ કરીને લોકો પાસે પૈસા પડાવવામાં આવે છે.
4. સામાજિક હિંસા: નકલી વીડિયો દ્વારા બે કોમ વચ્ચે વૈમનસ્ય ફેલાવતા રોકવા.

સામાન્ય જનતા અને કન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સ પર આની શું અસર થશે?

જો તમે સોશિયલ મીડિયા પર એક્ટિવ છો કે વીડિયો બનાવો છો, તો તમારે આ વાતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું પડશે:

• ક્રિએટર્સ માટે: જો તમે મનોરંજન માટે પણ AI નો ઉપયોગ કરો છો, તો પ્રમાણિકતાથી તેનું ડિક્લેરેશન આપો. જો તમે લેબલ છુપાવશો, તો તમારું એકાઉન્ટ સસ્પેન્ડ થઈ શકે છે અથવા કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
• પ્લેટફોર્મ્સ માટે: જો કંપનીઓ આ નિયમનું પાલન નહીં કરે, તો તેઓ ‘Safe Harbour’ સુરક્ષા ગુમાવશે. એટલે કે, યુઝરે કરેલી ભૂલ માટે કંપની પોતે જવાબદાર ગણાશે અને તેના પર કેસ થઈ શકશે.